UNESCO; 1000 YIL ÖNCE ORTA ASYA’DA YAŞAYAN BİRUNİ’Yİ “EVRENSEL DEHA” İLAN ETMİŞTİR.

UNESCO; 1000 YIL ÖNCE ORTA ASYA’DA YAŞAYAN BİRUNİ’Yİ “EVRENSEL DEHA” İLAN ETMİŞTİR.

Dünyada 10. ve 11. yüzyıllarda yetişmiş olan büyük fen ve din alimi Biruni, dünya bilim tarihinde devrinin en büyük astronomu, matematikçisi, etnografı, tarihçisi ve filozofu olmuştur. Eserleri bugün halen Batı bilim dünyasında kaynak eser olarak kullanılmaktadır.

UNESCO’nun 25 dilde çıkardığı Conrier Dergisi 1974 Haziran sayısının kapağında “1000 yıl önce Orta Asya’da yaşayan evrensel deha Biruni; astronom, tarihçi, botanikçi, eczacılık uzmanı, jeolog, şair, mütefekkir, matematikçi, coğrafyacı ve hümanist” ifadelerine yer vermiştir.

Yaşadığı asra Biruni asrı denmesine ve İslam Dünyası’nın herkes tarafından bilimin beşiği olarak tanınmasına neden olan buluşları:

• Yer çekimi kanununun İngiliz bilim adamı Newton tarafından keşfedildiği kabul edilse de, bu konuda ilk defa incelemelerde bulunan Biruni’dir.

• Ayrıca çağımızda henüz sözü edilebilen karaların kuzeye doğru kayma fikrini 9.5 asır önce dile getirmiştir.

• İçinde bulunduğu çağda Ümit Burnu’nun varlığından ilk bahseden alim olan Biruni, Kuzey Asya ve Kuzey Avrupa’dan da detaylı bilgiler vermiş, ayrıca Kristof Kolomb’dan beş asır önce Amerika kıtasından ve Japonya’dan söz etmiştir.

• Astronomi alanındaki çalışmalarına 995 yılında Güneş’in ve gezegenlerin eğimini saptayarak başlamıştır.

• Işığın hızının sese nispeten son derece büyük olduğunu kaydetmiştir.

• Biruni trigonometride kosinüs teoremi olarak bilinen ilişkiyi ilk kez ortaya koymuş; geometriyi botaniğe uygulamış; kuşlarla ilgili çok orijinal tespitler yapmış ve çok farklı alanlarda pek çok kitap yazmıştır.

• Işığın sesten daha hızlı olduğunu keşfetmiştir. Sıcak su ile kaynar su arasındaki farkları ortaya çıkardığı gibi, ısının metaller üzerindeki genleşme etkisini de keşfetmiştir.

• Dünya’yı küre üzerinde haritalayan ilk bilgin olma ünvanını kazanmıştır.

• Biruni, Yeryüzü ve Yıldızlar Hakkında Yasa adlı kitabında yıldız ve gezegenlerin küresel biçimde olduklarını kanıtlamış, Dünya’nın Güneş’in çevresinde Ay’ın da Dünya’nın çevresinde döndüğünü kanıtlayarak Batılı bilginlerden 6 yüzyıl önce bu gerçekleri açıklamıştı.

• Dünya’nın çapını kendi adıyla bilinen ünlü bir yasa ile saptamayı başaran Biruni, yeryüzünün yarıçapıyla ilgili ölçümü sadece 14 kilometrelik bir sapmayla belirlemiştir.

• Biruni de ayetlerdeki hikmetlerden yola çıkarak bilimsel gerçeklere ulaşmıştır.

Örneğin Dünya’nın en kuzeyinde Güneş’in aylarca doğmadığını, doğduğu zaman da batmadığını, “Sonunda Güneş’in doğduğu yere kadar ulaştı ve onu (Güneş’i) kendileri için bir siper kılmadığımız bir kavim üzerine doğmakta iken buldu” (Kehf Suresi, 90) ayeti ile açıklamış ve bir lambanın önüne Dünya’yı temsil eden bir küre koyup döndürerek göstermiştir.

Biruni kitabı için kendisine bir fil yükü altın ve mücevher yollayan Sultan Mesud’a hediyesini geri göndererek “Bu kitabı servet için değil bilim için yazdım,” demiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir